بستن
نام کاربری:
رمز عبور:
فراموشی رمز عبور؟ عضویت
به ما بپیوندید
صفحه اصلی عضویت راهنمای عضویت سوالات متداول درباره ما تماس با ما
امروز پنجشنبه ۶ ارديبهشت ۱۳۹۷
انتخاب رنگ زمینه:
افراد آنلاین :  14
بازدید امروز : 3.015
بازدید دیروز : 18.880
تعداد کل بازدید :  21474437
بهترین حالت نمایش سایت
در مرورگر Firefox
بيماري‌هاي ناشي از غذا (Foodborne Diseases)

بيماري‌هاي ناشي از غذا (Foodborne Diseases)بيماري‌هاي ناشي از غذا، طيف گسترده اي از بيماري‌ها را تشكيل مي‌دهد كه در پيدايش آن‌ها گاهي عوامل طبيعي موجود در مواد خوردني و غالبا عوامل بيروني بيماري زا (عوامل بيولوژيك، سموم) و در مواردي نيز نقص سيستم آنزيمي و حساسيت‌هاي فردي نقش دارند. به نظر مي‌رسد بتوان در يك تقسيم بندي كلي، بيماري‌هاي ناشي از مصرف مواد غذايي را در 4 گروه زير طبقه بندي كرد.

1 ـ مسموميت‌هاي غذايي (Food poisoning)

مسموميت‌هاي غذايي، به مفهوم جامع آن يعني مسموميت‌هاي ناشي از مصرف مواد غذايي شامل مسموميت‌هاي ناشي از سموم طبيعي (كه نمونه هايي از آن‌ها ذكر خواهد شد)، سموم باكتريال، قارچي، سموم شيميايي و مصنوعي (سموم فلزي، سموم دفع آفات نباتي و غيره) و سمومي كه به عنوان متابوليت ناشي از فعاليت‌هاي آنزيماتيك عوامل خارجي يا داخلي در مواد غذايي پيدا مي‌شوند بخش مهمي از بيماري‌هاي ناشي از مصرف غذا را تشكيل مي‌دهند.

2 ـ عفونت‌هاي غذايي ((Food Infection

دسته ديگر از بيماري‌هاي ناشي از مصرف غذا را در حقيقت بايد عفونت‌هاي غذايي دانست، اين دسته از بيماري‌ها نتيجه ورود عوامل بيماري‌زاي زنده (باكتري‌ها، ويروس‌ها، پروتوزوآها، قارچ‌ها، انگل‌ها . . .) به مواد غذايي مورد مصرف مي‌باشد.

3 ـ حساسيت‌هاي غذايي (Food Allergy)

اگر چه در حساسيت‌هاي غذايي (آتوپي و آنافيلاكسي) زمينه خاصي در شخص وجود دارد و در حقيقت همين زمينه (ذاتي يا اكتسابي) موجب ظهور نشاني‌هاي حساسيت نزد مصرف كننده مواد غذايي مي‌شود بسياري از تركيبات طبيعي مواد غذايي مي‌تواند نزد افراد مستعد، حساسيت‌زا باشد اما در موارد متعددي نيز نوع ماده غذايي و نحوه فرايند آن در پيدايش حساسيت، نقش دارد به عنوان مثال وجود عامل 5 هيدروكسي تريپتامين در موز و خربزه، تبديل اسيد آمينه هيستيدين به هيستامين در انجماد غير سريع ماهي و در سرماي اندك و نيز مراحل اوّليه رشد قارچ‌ها در روي مواد غذايي در ظهور نشاني‌هاي حساسيت نقش مستقيم دارند.

4 ـ دسته چهارم عدم تحمل غذايي (Food Intolerance)

در حقيقت ناسازگاري ناشي از اشكالات ارگانيك است نمونه بسيار متداول و معروف آن عدم تحمل مصرف شير بدليل فقدان يا كمبود آنزيم لاكتاز در مصرف كننده و در نتيجه عدم هضم لاكتوز شير و تجزيه لاكتوز توسط باكتري‌هاي فلور روده بزرگ مي‌باشد. نمونه مشهور ديگر آثار سوء ناشي از مصرف باقلا و مواد طبيعي موجود در آن نزد كساني است كه دچار كمبود يا فقدان آنزيم G6.P.D (گلوكز 6 فسفات دهيدروژناز) در گلبول‌هاي قرمز مي‌باشند. در اين افراد با مصرف باقلا بخصوص به صورت خام يا بعضي از داروها و مواد اكسيدان ديگر، هموليز صورت مي‌گيرد و اصطلاحا فاويسم ناميده مي‌شود.

مواد سمي طبيعي

هنگامي كه سخن از مسموميت‌هاي غذايي به ميان مي‌آيد غالبا توجه همه به سموم باكتريال و گاهي به مواد سمي شيميايي معطوف مي‌شود، ليكن علاوه بر اين‌ها تعداد قابل توجهي از مواد سمي طبيعي در گياهان و محصولات غذايي حيواني يا ناشي از فعاليت‌هاي كپك‌ها وجود دارند كه در حد خود، مهم مي‌باشند و در اين جا به طور مختصر اشاره اي به آن‌ها مي‌نماييم :

1 ـ مواد سمي طبيعي در مواد غذايي گياهي (Phytoalexine)

در بسياري از مواد غذايي با منشاء گياهي به طور طبيعي تركيبات شيميايي خاصي يافت مي‌شوند كه آثار سمي و زيان بخش آن‌ها مورد مطالعه قرار گرفته است و در مواردي كه مقدار يا طول زمان مصرف آن‌ها زياد بوده نشانه هاي باليني ناشي از آن‌ها در اشكال شديد و خفيف ظاهر گرديده است. قبل از اشاره به نمونه اي از فيتوآلكسين‌ها تذكر يك نكته مهم لازم است: توجه به وجود فيتوآلكسين‌ها در مواد غذايي مورد مصرف را به هيچ عنوان نبايد به معناي ضرورت اجتناب از مصرف اينگونه مواد غذايي، نتيجه گيري نمود بلكه در كنار آثار نامطلوب شناخته شده براي اين تركيبات شيميايي طبيعي، آثار بسيار مفيدي نيز براي بسياري از آن‌ها شناخته شـده است (به عنوان مثال مي‌توان به آثار ضد سرطاني و آنتي اكسيداني بسياري از اين تركيبات و نقش آن‌ها در خنثي كردن راديكال‌هاي آزاد مثبت اشاره كرد ـ شرح بسيار مفصلي در باره اين تركيبات و آثار نامطلوب و درماني و پيشگيرانه فيتوآلكسين‌ها را مي‌توان در جلد 3 منبع شماره 6 مورد استفاده در اين گفتار، يافت). در اينجا نمونه هايي از اين تركيبات را كه به طور طبيعي در مواد غذايي مورد مصرف وجود دارند به عنوان مثال يادآور مي‌شويم:

·  تركيبات سيانوژنتيك:در بادام تلخ، هسته هاي تلخ، لوبيا و برخي حبوبات ديگر، ذرت خوشه اي، مانيوك.

·  تركيبات گواتروژن : (تيوسيانات ـ گواترين، آليل ايزوسيانات) موجود در انواع كلم، شلغم، تخم خردل (سفيد و سياه)، سويا، گردو و بادام زميني . . .

·  فوراتوكومارين : در پوست ليمو، كرفس، جعفري

·  اگزالات‌ها : در ريواس، اسفناج، سيب زميني شيرين (Pomea Status) (سيب زميني شيرين كه بيش از يك سوم آن معمولا در طول نگهداري و عرضه خراب ميشود در فرايند خراب شدن آن يك تركيب زيان بخش فورانوسزگويي ترپن بنام Ipomeamaron با اثر هپاتوتوكسيك و تعدادي از مشتقات Ipomeanine با اثر ايجاد كننده ادم ريوي ايجاد مي‌گردد) كاكائو، چاي، گوجه فرنگي، كنجد و جعفري.

·  نيترات‌ها : در چغندر، اسفناج، هويج.

·  سولانين و مشتقات آن : در سيب زميني (در سيب زميني معمولي نيز در فرايند سبز شدن و خراب شدن، لپتين كه مهار كننده آنزيم كولين استراز است ايجاد مي‌گردد)، سيب زميني جوانه زده و پوست آن، بادنجان نارس، گوجه فرنگي نارس، فلفل سبز ( Capsidiol در فلفل سبز وجود دارد).

·  تانن‌ها : در پوست انار، چاي، قهوه

·  گلوكزيدها : شامل گلوكزيدهاي سيانوژنتيك نظير آنچه كه در بادام تلخ و لوبياها وجود دارد، همچنين ساپونين‌ها، گليكوزينولات‌ها و . . .

·  آلكالوئيدها : كه در برخي گياهان دارويي و مورد مصرف در تغذيه يافت مي‌شود.

·  فاكتورهاي ضد تغذيه اي (Antinutritional) : كه شامل مهار كننده هاي آنزيم‌هاي گوارشي، لسيتين‌ها (با خاصيت آگلوتينه كردن گلبول‌هاي قرمز)، آمينواسيدهاي سمي و غيره مي‌باشند.

·  فلاوينوئيدها

2 ـ مواد سمي طبيعي در محصولات غذايي حيواني

معروفترين اين سموم، را در صدف‌هاي سمّي، برخي ماهي‌ها كه از آلگ‌هاي سمي قرمز و قهوه اي در فصل‌هاي خاصي تغذيه مي‌كنند، ماهي تترودون (فوگل يا چلابي) كه حاوي سم Tetrodotoxin است و مسموميت از مصرف ماهي سيگاترا (Ciguatera) را مي‌توان نام برد.

3 ـ مايكوتوكسين‌ها (Mycotoxins)

بسياري از قارچ‌ها و كپك‌ها داراي تركيبات سمي خاصي هستند كه به هنگام رشد روي مواد غذايي آنها را به خارج ترشح مي‌كنند (اگزوتوكسين) و به علاوه وجود تركيبات سمي موجود در آن‌ها (آندوتوكسين) نيز به هنگام مصرف مواد غذايي آلوده به قارچ‌ها سبب مسموميت مي‌شود. تعدادي از معروفترين مايكوتوكسين‌هايي كه از طريق مواد غذايي مشكلاتي بوجود مي‌آورند عبارتند از: ارگوت، آفلاتوكسين، (آفلاتوكسين كه از قارچ آسپرژيلوس فلاووس و آسپرژيلوس پارازيتيكوس ترشح مي‌شود معمولا خشكبار مثل پسته و بادام زميني را آلوده مي‌كند. نوع Bl آن بيشترين اثر سمي و كارسينوژنيك را دارا است). تريكوتسن‌ها، (قارچ زرد نارنجي كه گاهي روي نان نيز رشد مي‌كند فوزاريوم اورانتراكوم، مولد سم تريكوتسن است لازم به يادآوري است هنگامي كه خانواده ها نان را در شرايط نامناسب، نگهداري مي‌كنند و سپس به دليل كپك زدگي در زباله مي‌ريزند افرادي با جمع آوري آن‌ها و استفاده از آن‌ها در دامداري‌ها، از طريق شير دام‌ها مايكوتوكسين‌ها را به طور غير مستقيم وارد تغذيه انسان مي‌كنند). فومونيزين‌ها(Fumonisins) ، پاتولين، زئارالنون (Zearalenone) ، آكراتوكسين (Achratoxin) و مسموميت ناشي از مصرف قارچ‌هاي سمي خوراكي (Mycetismus) كه تاكنون حدود 50 تركيب سمي در آن‌ها شناخته شده است در همين بخش قابل بحث و بررسي است.

مايكوتوكسين‌ها مواد طبيعي هستند كه به وسيله بسياري از قارچ‌ها به عنوان متابوليت‌هاي ثانويه توليد مي‌گردند و اكثراً براي حيوانات و انسان‌ها بيماريزا مي‌باشند. تعداد مايكوتوكسين‌ها تا بيش از 300 تخمين زده شده است و به وسيله بيش از 350 گونه قارچ، توليد مي‌گردند. ولي مايكوتوكسين T2 تنها مايكوتوكسيني است كه تا كنون به عنوان سلاح بيولوژيك، مورد سوء استفاده تروريست‌ها قرار گرفته است.

مايكوتوكسين‌هاي تريكوتِسِن (T-2) بيش از 40 نوع مواد بيولوژيك هستند كه به وسيله قارچ‌هاي جنس فوزاريوم (Fusarium) توليد مي‌شوند. فوزاريوم، يكي از كپك‌هاي شايع غلاّت است و به فراواني در محيط، يافت مي‌شود. اينها اجسام مركب با وزن مولكولي پائين هستند كه از پايداري محيطي بالايي برخوردارند. ضمناَ تنها توكسين‌هايي هستند كه عليه پوست سالم نيز فعالند و در عرض چند دقيقه تا چند ساعت پس از تماس، قادر به ايجاد تاول مي‌باشند. شايان ذكر است كه مقاومت بسيار بالاي اين مواد در مقابل حرارت و اشعه ماوراء بنفش، سهولت دسترسي به آنها و اينكه جزو قوي‌ترين سموم طبيعي هستند، اين توكسين‌ها را كانديد سوء استفاده در جنگ‌هاي بيولوژيك نموده است.

بيماري‌هاي ناشي از غذا (Foodborne Diseases)باكتري‌ها و ويروس‌هاي مهم در بهداشت مواد غذايي

الف ـ باكتري‌هاي عامل مسموميت غذايي

اين باكتري‌ها در دو گروه گرم مثبت و گرم منفي طبقه بندي ميشوند : گروه اول باكتري‌هاي گرم مثبت شامل ميكروب‌هاي گرد (استافيلوكوك، استرپتوكوك) و ميكروب‌هاي ميله اي شكل مولد اسپور (كلوستريديوم‌ها، باسيلوس سرئوس) و گروه دوم ميكروب‌هاي گرم منفي شامل انواع سالمونلا، اشريشيا كولي، ويبريو پاراهموليتيكوس مي‌باشند.

ب ـ باكتري‌هاي عامل عفونت‌هاي غذايي

بسياري از باكتري‌ها مانند عوامل سببي سل، بروسلوز، سياه زخم، وبا، تيفوئيد . . . ممكن است از طريق مواد غذايي موجب ابتلاء انسان شوند، آلودگي مواد غذايي به اين باكتري‌ها هم به صورت آلودگي اوليه (مثلا سل و بروسلوز) و هم به صورت آلودگي ثانويه (مثل وبا) ممكن است اتفاق بيفتد.

ج ـ ويروس‌هاي عامل بيماري‌هاي ناشي از غذا (Foodborne Viruses)

مهمترين اين ويروس‌ها عبارتند از ويروس‌هاي هپاتيت A و E ، نورواك و شبه نورواك. شايان ذكر است كه ويروس‌هاي هپاتيت A و E در شرايط انجماد مواد غذايي، سال‌ها مي‌توانند زنده بمانند اما در حرارت 85 تا 95 درجه در مدت 1 دقيقه از بين مي‌روند.

ويروس هپاتيت E در آفريقا و هند و بعضي از كشورهاي آسيايي ديگر، به طور عمده از طريق آب آلوده به مدفوع و نيز مواد غذايي آميخته به آب آلوده هم به صورت اپيدميك و هم به شكل اسپوراديك، موجب ابتلاء انسان مي‌شود ليكن كلرينه كردن كامل آب و يا جوشانيدن آن، سبب از بين رفتن اين ويروس مي‌گردد. اولين همه گيري آن در ايران در اواخر زمستان 1369 و بهار 1370 در اثر آلودگي آب آشاميدني شهر كرمانشاه به فاضلاب اماكن انساني، حادث شد و ضمن مبتلا كردن هزاران نفر از ساكنين آن شهر، باعث بروز مواردي از زايمان زودرس، سقط جنين و مرگ خانم‌هاي باردار در سه ماهه آخر حاملگي گرديد. ولي با افزايش ميزان كلر آب‌ها، مصرف موقت آب جوشيده و تغيير مسير فاضلاب اصلي شهر كه به قبل از تصفيه خانه، تخليه مي‌شد به سرعت، كنترل گرديد.

نورواك (Norwalk) نام مدرسه اي در اوهايو است كه براي نخستين بار، در يك اپيدمي گاستروآنتريت نزد دانش آموزان مدرسه، ويروس عامل آن شناسايي و بنام مدرسه مذكور نامگذاري شده است. اين ويروس بسيار كوچك و شكل آن گرد است. و ويروس‌هاي شبيه نورواك با ارتباط مدفوعي ـ دهاني عامل موارد بسيار زيادي از گاستروآنتريت‌ها مي‌باشند.

ويروس‌هـاي ديگـري نيـز كـه توسط آب‌هاي آلوده و فراورده هاي دريايي بـا طبخ ناكافـي موجب ايجاد گاستروآنتريت يا عوارض ديگر مي‌شوند شناخته شده اند (مثلا آنتروويروس‌ها، كروناويروس‌ها، آدنوويروس‌ها و . . .).

ضمناً پريون‌ها (Prions) را اگرچه نمي‌توان مشخصا به عنوان ويروس شناخت. ليكن در اين مبحث به يك مورد معروف آن يعني عامل جنون گاوي اشاره مي‌كنيم، پريون مورد اشاره از طريق مصرف پودر گوشت و غدد لنفاوي گاوهاي آلوده به ساير گاوها سرايت مي‌كند و در مواردي مصرف گوشت و مغز گاوهاي آلوده موجب ابتلاء انسان و حتي مرگ شده است.

 

چند تذكر مهم براي پيشگيري از مسموميت‌هاي غذايي

1 ـ مواد غذايي پخته شده را يا بايد كاملا سرد (در يخچال و فريزر) و يا كاملا داغ (در حرارت بالاي 70 درجه روي شعله ملايم آتش) نگهداشت در شرايط غير از اين دو مورد، خطرات بروز مسموميت‌هاي غذايي بخصوص از انواعي كه عامل پيدايش آن‌ها اگزوتوكسين ميكروبي است وجود خواهد داشت.

2 ـ غذاهاي پخته نگهداري شده در يخچال را قبل از مصرف بايد حداقل به مدت 10 دقيقه جوشاند.

3 ـ از تماس مواد غذايي آماده مصرف با مواد غذايي خام و ظروف و وسائل مرتبط با آن‌ها بايد به طور جدي اجتناب كرد.

4 ـ مواد غذايي كنسرو شده را پس از باز كردن قوطي به سرعت بايد مصرف نمود ضمناً علاوه بر دقت در سلامت كنسرو، جوشاندن محتواي قوطي پس از باز كردن آن و قبل از مصرف، خطر مسموميت ناشي از بوتوليسم را برطرف ساخت.

5 ـ آلودگي جوش‌ها و زخم‌هاي پوستي و همچنين ترشحاتي كه هنگام صحبت كردن، عطسه و سرفه ممكن است به اطراف، پخش ‌شود به داخل مواد غذايي وارد شده، خطر مسموميت‌هاي استافيلوكوكي را افزايش مي‌دهد لذا بايد مراقبت‌هاي لازم را در اين زمينه بعمل آورد و از نگهداري غذاي آماده در محيط معمولي (غير از يخچال يا روي آتش) خودداري نمود.

6 ـ چون در كشك مايع كه در شيشه هاي در بسته عرضه مي‌شود خطر حضور و فعاليت عامل بوتوليسم وجود دارد لذا جوشانيدن كشك مورد اشاره قبل از مصرف براي اطمينان به از بين رفتن اگزوتوكسين بوتوليسم (در عرض 20 دقيقه) لازم است.

در این مورد:
نام
ایمیل
پیام
حداکثر تعداد کاراکتر : 1000
کد امنیتی
متن تصویر زیر را در کادر مورد نظر وارد نمایید.
captcha
loading...
باز گشت به صفحه اصلی باز گشت به صفحه مطالب
...:::: تمامي حقوق اين سايت برای سامانه تغذیه هوشمند محفوظ می باشد ::::...
...:::: کپی برداری از مقالات سایت با ذکر منبع بلامانع است ::::...
Design By: Ahmad
|||